เอกซเรย์ปอด นั้นถือเป็นหัตถการที่ไม่ใช่แค่การตรวจหาความผิดปกติที่บริเวณปอดเท่านั้น แต่เป็นการตรวจอวัยวะบริเวณทรวงอกที่ครอบคลุมตั้งแต่ปอด หัวใจ และอวัยวะใกล้เคียง ซึ่งล้วนเป็นอวัยวะภายในที่มีความสำคัญต่อการทำงานของร่างกาย
อีกทั้งการอ่านผล Chest x-ray สามารถมองเห็นสภาพของปอดปกติ และปอดผิดปกติหรืออวัยวะใกล้เคียง ที่เราไม่สามารถเห็นด้วยตาเปล่าได้ เช่น ปอดมีจุดขาว ฝ้าในปอด เงาหัวใจ เป็นต้น และวิธีการตรวจนั้นก็มีความปลอดภัย และรวดเร็วมาก ผู้รับการตรวจจึงไม่จำเป็นต้องกังวล
หัวข้อที่น่าสนใจ
การเอกซเรย์ปอด (Chest X-ray : CXR) ถือเป็นการคัดกรอง (Screening) ที่สำคัญ โดยจะทำการเอกซเรย์ที่บริเวณทรวงอก เพื่อเช็คดูภาวะที่ร่างกายของเรายังไม่มีอาการแสดงออกมาให้เห็นได้ เช่น
ก้อนที่ปอด ในระยะเริ่มต้น
ขนาดของหัวใจโต
การติดเชื้อที่กำลังเป็นอยู่ ( ซึ่งมักมาร่วมกับอาการแสดง เช่น มีไข้ ไอ เหนื่อยมา 1 สัปดาห์ )
ผู้ป่วยบางรายที่ไอเรื้อรัง เป็นๆหายๆมา หลายเดือน ร่วมกับน้ำหนักลด ก็สามารถพบ 'วัณโรคปอด' ได้จากการเอกซเรย์ปอด
การเอกซเรย์ปอดจะช่วยคัดกรองในเรื่องของก้อนในปอด, ขนาดหัวใจโต, ร่องรอยของการเคยติดเชื้อ (วัณโรค , COVID ระยะลงปอด ที่ทิ้งพังผืดไว้) และความเสียหายที่อาจเริ่มพบจากภาพ X-ray ก่อนที่จะแสดงอาการ ในกลุ่มของคนไข้ที่สูบบุหรี่เรื้อรัง
การเอกซเรย์จะมีประโยชน์ในการช่วยหาสาเหตุ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ที่มีอาการไอ จะช่วยในการหาสาเหตุของโรคที่เป็นได้ว่า มีอาการอยู่ในระดับที่รุนแรงเพียงใด
ในกรณีที่ได้รับอุบัติเหตุ สามารถ Chest x-ray เพื่อเช็คดูว่ากระดูกซี่โครงหัก, เยื่อหุ้มปอดแตกมีลมรั่ว (Traumatic Pneumothorax) เป็นต้น
การตรวจ chest x-ray นั้นเหมาะกับการตรวจในหลายกรณี ไม่ว่าจะเป็น
ผู้ที่ตรวจคัดกรองสุขภาพก่อนเข้าทำงาน
ผู้ที่ตรวจคัดกรองสุขภาพประจำปี
บุคคลที่มีความเสี่ยงต่างๆ เช่น กำลังมีอาการไอ โดยเฉพาะ ไข้ ไอ มีเสมหะ ติดต่อกัน 3-4 วัน, ไอเรื้อรัง , สูบบุหรี่จัด (รวมไปถึงผู้รับควันบุหรี่มือสองเป็นประจำ) ,ผู้ป่วยโรคหัวใจ , ผู้ทำงานในพื้นที่ที่มีมลภาวะและสารพิษ เช่น เหมือง, แร่ เป็นต้น
เปลี่ยนไปสวมชุดที่ทางคลินิกเตรียมเอาไว้ให้ และถอดเครื่องประดับออกด้วย เช่น สร้อย ต่างหู เข็มขัด หรือเครื่องประดับที่ทำจากโลหะ (กรณีคุณผู้หญิง ต้องถอดเสื้อชั้นในออก และรวบผมขึ้นให้พ้นบริเวณต้นคอ)
ยืนที่บริเวณหน้าเครื่องตรวจ โดยจะมีเจ้าหน้าที่ช่วยจัดท่าทางก่อนทำการฉายรังสี X-ray
รอเจ้าหน้าที่ให้สัญญาณ โดยเจ้าหน้าที่จะแจ้งให้สัญญาณผู้รับการตรวจ โดยนับ 1, 2, 3 แล้วหายใจเข้าลึกๆ แล้วกลั้นหายใจ 3-5 วินาที เพื่อให้ฉายรังสี จากนั้นเจ้าหน้าที่จะแจ้งว่าหายใจได้
เมื่อเสร็จสิ้นขั้นตอนการตรวจ X-ray แล้ว สามารถเปลี่ยนชุด แล้วรอฟังผลจากแพทย์ได้เลย โดยภาพและผลอ่าน จะใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หลังตรวจเท่านั้น
การอ่านผลฟิล์มเอกซเรย์ในปอดปกติ จะสามารถสังเกตได้ดังนี้ คือ ที่บริเวณปอดจะไม่มีจุด ไม่มีพังผืด ไม่มีน้ำในปอด ไม่มีลมรั่วในปอด
ในกรณีที่ตรวจผลฟิล์มเอกซเรย์แล้วพบว่าปอดมีจุดขาว หากอยู่ในตำแหน่งที่ผิดปกติ อาจแสดงถึง ก้อนในปอดระยะเริ่มต้น หรือร่องรอยของการเคยติดเชื้อวัณโรค ทั้งนี้การที่ปอดมีจุดขาวขึ้นอยู่กับประวัติและอาการแสดง รวมถึงต้องมีการตรวจร่างกายร่วมด้วย
ปอดผิดปกติสามารถพบได้หลายกรณีตัวอย่าง เช่น
มีฝ้าในปอด กรณีมีอาการร่วม เช่น มีไข้, ไอ หรือมีเสมหะ อาจเกิดได้จากการติดเชื้อในเยื่อหุ้มปอด หรือปอดบวม เป็นต้น
มีก้อนในปอด หรือมีผังผืดมากขึ้น อาจสัมพันธ์กับ การสูบบุหรี่ หรือ รับควันบุหรี่ สะสมเป็นระยะเวลานาน
หมายเหตุ: ทั้งหมดนี้เป็นเพียง การยกตัวอย่าง ทุกรายละเอียดจะต้องสัมพันธ์กับประวัติและการตรวจร่างกายคนไข้ ตามแต่ละบุคคล
บทสรุป
การเอกซเรย์ปอดเป็นการตรวจอวัยวะบริเวณทรวงอก ซึ่งเป็นวิธีการตรวจทางการแพทย์ ที่มีประโยชน์ ทำได้รวดเร็ว รู้ผลเร็ว ปลอดภัย และยังให้รายละเอียดที่สำคัญในการวางแผนการรักษาได้ดี
อีกทั้งปัจจุบันความเสี่ยงทางด้านมลภาวะ PM2.5 สูงมากขึ้น ยังไม่มีงานวิจัยที่ชี้ชัดว่าเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งปอด แต่เริ่มมีตัวเลข ที่ค่อยๆมีนัยสำคัญว่า ''อาจจะ" เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งปอดได้จริง
"ดังนั้น แม้จะยังไม่มีอาการ หากมีโอกาสได้ตรวจคัดกรองเอกซเรย์ปอด ก็จะมีประโยชน์ในการเช็กสุขภาพเบื้องต้น รวมถึงคัดกรองก้อนในปอดในระยะเริ่มต้น ซึ่งหากเจอไว ก็จะรักษาได้ไว ทำให้ไม่ลุกลามนั่นเองครับ"
- นายแพทย์พันไมล์ เปรมัษเฐียร (แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป ประจำคลินิก) -
เอกสารอ้างอิง
X-Rays, Pregnancy and You, FDA
Chest X-Ray, Johns Hopkins University School of Medicine
Alveolar deposition of inhaled fine particulate matter increased risk of severity of pulmonary tuberculosis in the upper and middle lobes
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
Hot Line 081-562-7722 กดโทรออก
เรียบเรียงโดย นายแพทย์พันไมล์ เปรมัษเฐียร
แก้ไขล่าสุด : 19/06/2024
อนุญาติให้ใช้งานภาพโดยไม่ต้องขออนุญาต เฉพาะในเชิงให้ความรู้ หรือเพื่อการศึกษาเท่านั้น โดยต้องให้เครดิตหรือแสดงแหล่งที่มาของ intouchmedicare.com